Spotkanie poetyckie z Magdaleną Jóźwiak pt. „Zasiew”

*     *     *

Poezja Magdaleny Jóźwiak, zakorzeniona z jednej strony w jednostkowym doświadczeniu, z drugiej strony wieloznaczna, jest nie tylko imitacją rzeczywistości, ale też kreacją świata autonomicznego. Zdruzgotane szczątki kojarzy w nową, oryginalną rzeczywistością zmyślenia. Natura jest tu źródłem metafizycznej tęsknoty, ale poetka nie zatrzymuje się na fenomenach rzeczywistości, poszukuje prawd wiecznych. Niezmiennych. Poszukuje ontycznego wymiaru piękna.

W tej poezji żywe jest chrześcijańskie wołanie o sens, ten elementarny, egzystencjalny. Pozorne niegramatyczności i ciemność wyobraźni to źródło niespokojnej poezji. Kubistyczne i rozbite formy wierszy zdradzają świadomość człowieka wystawionego na niebezpieczeństwa duchowe cywilizacji. Kim jest człowiek wobec sytuacji granicznych, samotności, cierpienia, śmierci? Człowiek wystawiony na dramatyczne wyzwania współczesności?

W tych wierszach poruszają obrazy piękna, konflikt między naturą a kulturą, wspólnotą a samotnością, Bogiem immanentnym a transcendentnym. Słowo prowadzi w nieznane, ale jest jedynym narzędziem poznania, busolą na morzu niepewności. [...] Słowo odsłania i zasłania sens istnienia, ono było na początku, ale czy dzisiaj da człowiekowi ocalenie?

Stanisław Dłuski

*     *     * 

Podmiot liryczny (śmiało można go utożsamiać z autorką) czerpie siłę i radość z poczucia integralności światów na różnych płaszczyznach i osiach:  klucz //mówić mniej /by powiedzieć więcej //śpiew kosa/na skraju chodnika/czysty jak szkło. Czytelnik ma wrażenie gry, jaką toczy mówiące „ja” z elementem obserwowanej przyrody, gry zakończonej zaskakującą puentą: strach na wróble /w krawacie /nie wymyśliłabym /takiej posady /takiej samotności. Owo przyglądanie się otoczeniu przypomina – nie bez uzasadnienia – pracę fotograficznego oka, skupionego i badawczego: łąka gada // fioletowo /żółto /biało albo:  przebija się słońce /nad  łąką /helikoptery ważek. Poetka zatrzymuje chwile w słowach. Efekt ten potęguje minimalistyczna forma – miniatura słowna, która przypomina działanie fotograficznej migawki: sosna // zwierzę iglaste. Równie wnikliwie Magdalena Jóźwiak analizuje  ludzkie wnętrze. „Ja” liryczne odkrywa własne stany psychiczne: niecała jestem // dopowiedziana. Ujawnia potrzebę bycia we wspólnocie, tęsknotę za drugim człowiekiem, za Bogiem. Docenia uniwersalne wartości [...].

Cechą twórczości poetyckiej Magdaleny Jóźwiak jest korelacja tematów. Warto przytoczyć  wiersz, który świetnie owo przenikanie obrazuje:

wzajemność

lubię te wiersze
a one lubią mnie
poetka siedzi przy stole
stół ma drewniane nogi i blat
pachnie sosną
lubimy się
powtarza
z wzajemnością
w ścięgnach stołu jeszcze słychać wiatr
w słojach przeglądają się obłoki
w sercu pulsuje zastygła żywica

Osią tej sytuacji lirycznej jest wzajemna relacja między piszącą i owocami jej twórczej pracy, a także na linii człowiek – przyroda.  Poetka i jej wiersze są dla siebie jak dobrzy znajomi – lubią się. Nie mniej ważną rolę pełni tu stół, będący przeistoczeniem natury w przedmiot – mebel, który wykonany przez człowieka, jemu ma służyć, dokładniej, ma służyć poetce do pisania wiersza. Ale jest i inna zależność, czy też podobieństwo. Stół zachowuje w sobie zdolność zmysłowego reagowania na świat, odziedziczoną po sośnie. Potrafi więc, tak jak poetka, metaforycznie odbierać otaczające go bodźce. Zatem wszystkie elementy: poeta, sosna/stół i wiersze tworzą jedność, której spoiwem jest wrażliwość – a może nawet zdolność do przeżywania uczuć wyższych, co stanowi wyróżnik gatunkowy homo sapiens.

Magdalena Jóźwiak poszukuje ocalenia dla świata, dla życia pełnego i mądrego, dla istot, które ten świat definiują poprzez wzajemność i odpowiedzialność. Poetka dostrzega kolejny pierwiastek utrwalający to, co ważne i piękne. Przywołuje w wierszach proces aktu twórczego, skupiając się jednocześnie na jego efekcie, czyli wierszu. Jest on pojmowany przez poetkę jako swoisty mikroświat, któremu twórca nadaje rolę ocalającą dla tego, co w człowieku prawdziwe i wartościowe. „Ja” liryczne zdaje się mówić, że wraz ze unicestwieniem poezji (do czego przyczyniają się nowoczesne formy przekazu) umrze cywilizacja, a wraz z nią duchowość i wrażliwość, co brzmi jak apokaliptyczna wizja końca świata: […] jutro obudzi się pani w innych czasach/ gdzie nic już nie będzie takie samo/ nikt nie będzie za nikim tęsknił/będzie pani wolno wszystko/ i wtedy nastąpi koniec/ koniec wiersza.

Oby nie.

Małgorzata Grajewska

*     *     * 

Magdalena Jóźwiak „stoi” sama wobec kosmosu, natury i najbliższej rzeczywistości. Wszystko to nieogarnione, zmienne i fascynujące. Wymaga stałej uwagi, jest jej godne. Aż trudno oderwać oczy, uwolnić słuch, powstrzymać dłoń. W ten sposób obserwatorka staje się częścią głęboko „widzianej” przestrzeni, równocześnie ma poczucie swojego miejsca i jasną świadomość, czym jest fakt jej indywidualnego istnienia. Czuje jak przepływa przez nią strumień czasu, którego częścią jest jej własna życiowa energia i oddech. I jest to jedyne „mijanie”, na jakie godzi się podmiot liryczny tych wierszy – związane z aktywnym, bo wewnętrznym uczestnictwem, wnikliwym oglądem i wychwytywaniem najmniejszych szczegółów: kształtów, kolorów, poruszeń, które stają się przejawami bogactwa egzystencji.

Hanna Strychalska